(८) चाँदीको घेरामा 'मुस्कुराउने रहर'

अभावले बाँच्न सिकायो आज
यो सृजनाको म त्रिवेणी होइन । (१)

गजल - १ को यी मिसराले नै चस्स छोयो । जीवन भोगाइका आरोहमा सयौं अवरोह पार गरेर हुर्किएको मानिसलाई नै होला सायद साहित्यका यस्ता हरफले तान्ने । यसकारण होला अनुभवी मानिस सरल हुन्छ, परिपक्व हुन्छ र स्वाभिमानी हुन्छ , चाहे अरुले धुलोको कण नै किन नठानुन:
अनुभवले खारिएको परिपक्व मान्छे
सरल हुन्छ यसलाई समर्पण नसम्झनु । (२८)

यसरी जीवन दर्शन र गहिरो राष्ट्रप्रेमले संचित शेरहरुसँग जानीनजानी घोत्लिँदा घोत्लिँदै मुस्कुराउने रहर थप जाग्यो । मुस्कुराउँदै हिड्दाहिड्दै घरीघरी जीवन उत्तरार्धको अनुभुति मिश्रित शेरहरुले भने चसक्क छुन्छ्न, अनि सोच्न बाध्य भइन्छ `म मुस्कुराउने रहर´मा छु कि `दर्शनशास्त्रको कक्षा´मा ?:
मान्छेलाई मान्छे भन्न सकिएन चरालाई चरा भन्न सकिएन
हेर्दाहेर्दै यस्ता दिन आए कि आफैंलाई कठैबरा भन्न सकिएन । (३३)

फेरि अघिल्लो पातोमा फर्कियो , जसले हास्नुअघि रुन सिकाउँछ, सैद्धान्तिक होइन , ब्यबहारिक जीवन बाच्न सिकाउँछ :
हाँस्नुअघि अवस्य नै थोरै रुन सिक्नुपर्छ
सबै नाता तोडेपनि आफ्नो हुन सिक्नुपर्छ । (३२)

व्यावसायिक सफलताको पछाडि खेदो खन्ने नेपालीको (कु)राजनीतिक व्यबहार गजलकारलाई पटक्कै मन परेको छैन ।
अझैसम्म आँखाहरू मारवाडीमा छन
देश बनाउने युवाजमात खाडीमा छन ।(३४)

जैविक मायाप्रेमका शेरहरूमात्र नभै मुस्कुराउने रहरलाई पछ्याउँदै जाँदा , `शाब्दिक राष्ट्रप्रेम´ले देश बनाउने तर देशको वास्तविक उन्नतिका लागि गर्नुपर्ने न्युनतम काम समेत बाट आफूलाई टाढा राख्ने हाम्रो मनस्थितिमा समेत गजलकार घुमाउरो व्यंग्यात्मक भाषा प्रयोग गर्छन् :
सदनबाटै यस्तो तर्क गर्‍यो फेरि बिपक्षीले
धेरै भयो नभिडेको लछारपछार हुनुपर्छ । (३०)

अनि अर्को गजलमा फेरि थप्छन् :
सुधार यो राजनीति यो सुधार त्यो मनस्थिति
म रामराज्यको कथा पढेर प्यास मेट्दछु । (२)

मानिस जानान्जान राजनीतिक प्राणी हो , कहिलेकाहीँ गफैगफमा, कुरैकुरामा, सुरैसुरमा वा सुरबेसुरमा उसले आफ्नो राजनीतिक आस्थालाई विभिन्न स्वरुपमा दर्पित गर्छ , सायद यसैको परिणामस्वरूप लेखियो होला गजल नं ४१
(देशमा कम्युनिस्ट एकता मजबुत हुनुपर्छ
सुन्दिन म कुनै गुटका समाचार नसुनाउ ।) ,
जसलाई अझै मलजल गर्‍यो ५४
(सच्चा कम्युनिस्ट क्रान्तिकारीहरू बिच पनि
यहाँ भागबन्डा र रिस्वतको घमासान हुन्छ ।) ले ।

काठमाडौ शहरको कुनै बेलाको अस्तव्यस्तता मात्र होइन कोशी /गण्डक जस्ता दीर्घकालीन महत्त्वका सम्झौताबाट देशले भोगिरहेको वर्तमानको उकुसमुकुसलाई कोशी नदि किनारको लक्ष्यणाले पाठकमाझ पस्कनु गजबको कला हो । दलाली र बिद्रोहरुपी चेतबाट अघि बढ्दैजाँदा समयको रफ्तारमा संगसंगै यात्रा गर्न नसक्नुको पिडा पनि त भेटिन्छन् , शेरहरूमा । गल्ती कमजोरीका सयौं पहाडमा पनि आशाको दियो बलेकै हुन्छ त्यसैले त नवबर्षमा हामी सुन्दरपुरको परिकल्पनाका शुभकामनाका शब्दगुच्छा टक्र्याउँछौं र समस्यामा भागेर होईन , डटेर समाधान खोज्न सिकाउछौँ :
तमोरसरी दु:खकष्ट बगोस यो बर्ष
सबैसँग हार्दिकता बसोस यो बर्ष । (५८)

जीवन भन्नु नै चुनौति हो, धारैधारमा हिड्नुपर्छ

यो चेत कहिले आउला स्वयंलाई तलाउमा राखेर । (६०)
गीता पढ्यो भनेर बन्धुत्व भाँड्नेलाई
फिर्ता हुनै नसक्ने भन्सार बनाउनु छ । (१०)

पछिल्लो समयमा मौलाउँदै गएको साँस्कृतिक अतिक्रमण र अतिवाद , लोभलालच देखि जबर्जस्ती सम्मका धर्म परिवर्तन विरुद्धको नम्र विमति समेतको उजागर गजलका शेरका भित्री पाटा हुन् :
आफ्नो धर्म लाखसँग साटी आखिरमा
मन्दिरलाई नै ढालिदिए मन्दिर ढोगेर (२२)।

सृजनात्मकतामा रमाउनेहरूको न त घडी हुन्छ , न त परिक्रमण र परिभ्रमण । बरु अभाव भन्दा माथिको अभाव हुन्छ , तथापि त्यही अभाव र अपुरा रहरहरू सृजननात्मक्ताका पर्याय बन्छन् , अनि जन्मिन्छ्न कलमका वंशावली :
छन अधुरा भने स्वप्ना पूरा बन्छन् कुनै दिन
सङ्गालेर यही बिश्वास चौडा छाती बनाउने । (८)

गद्यमा भन्दा पद्य र आख्यानमा बढी रुचि हुने मलाई ६८ वटा गजलका शेरहरुमा डुब्नु सहज थिएन । सैद्धान्तिक पाटा र संरचनावादको कठोरतामा गजललाई नाप्ने हैसियत त छैन ममा , तथापि क्रमशः बग्दै जाँदा केहि शेरहरू `आहा´ , `मिठा´ अवश्य नै भए । यस्ता आहा र मिठा गजलहरू कुनै `मिठो´ संगीत सर्जकको हातामा पर्दै सुरिलो स्वरका धनिको कण्ठमा पर्न पाए सायद सुन्दर साङ्गीतिक गजल बन्ने थिए कि ? त्यसैले त होला :
यो हो पवित्र धर्ती स्वगार्नुभूति बाँड्ने
हर गीत अन्तरामा मुस्कुराउने रहर छन् ।(६८)

ऐरावती प्रकाशन (प्रा.लि.)काठमाडौंबाट प्रकाशन भएको यस गजलकृतिभित्र ६८ वटा गजलहरू सङ्ग्रहित छन् भने यसको मूल्य १८० रुपैयाँ रहेको छ।

- २०८२ कार्तिक १६ , धरान ।