(६) महायुग: बिभेदकारी कलियुगले जन्माएको कल्पित युग

समाजले सधैं , सदियौंदेखि रटान लगाइरहेको छ, एउटा शब्द , `पितापुर्खा´ । तर किन भन्न सिकाएन `मातापुर्खा´ ? के जन्मको अधिकार पिताको मात्र हो ? मातापुर्खा बिना जन्म निरंतरता र पुस्तान्तरण संभव छ ? आ-आफ्नो संकृति अनुसार `कन्यादान´ गर्दैमा मातृपुर्खाको जीन र क्रोमोजोमले लिएर हिड्ने अकाट्य र अमेट गुण मासिएर जान्छ त ? यी र यस्ता सयौं स्वउत्तरित प्रश्नहरूको निर्भय उत्तर हो सीमा आभासको उपन्यास - महायुग ।

नारीवादी भनेर कुनै वादसँग जोडेर कोहि कसैलाई हेर्ने निश्चित घेरामा म बस्न सक्दिन , तर समाजमा रहेको लैङ्गकि बिभेद विरुद्ध उत्कृष्ट कलमको तिखो निब चलाउने लेखकको रुपमा मैले चिनेको व्यक्तित्व, सीमा आभास को प्रथम आख्यान महायुगको आवरण पृष्ठ र पृष्ठभुमिले नै एउटा गहकिलो सन्देश बोकेको कुरामा कोही कसैको विमति नहोला । यसका साथै उपन्यासमा सृजित जीवन्त पात्रहरू मध्ये आख्य र नीलाञ्जना बिचको संबन्ध र उक्त सेरोफेरोमा आख्यले देखाएको शारीरिक आसक्तियुक्त अभिव्यक्ति( आख्य मँसग गफ गर्न चाहन्थ्यो । मैले गफ गर्ने मौका दिइरहेकी थिइनँ । उसले झ्याल बाहिर हेर्दै अनायासै भन्यो - ``नीलाञ्जना आज म यहीँ सुत्छु ।´´ पृ. १४९)ले भने पुरुष मानसिकताले गर्ने स्वार्थरन्जित प्रेमको कटाक्ष गरेको कुरा चाहि प्रष्ट नै छ ।

यस्तो बस्ती जसलाई अर्को बस्तिले दिएको नाम निम्सरो छ, जसमा अबोध र निश्चल हृदयका बालबालिका स्वर्णकल्पमा हुर्कँदैछन। यही बस्ती बिना अर्को स्वघोषित उच्च बस्तीको सुन्दरताको अस्तित्व रहन्न । आख्यानको प्रस्थान बिन्दुमा नै गरिबी, अभाव , अनि बाल मस्तिष्कमा रहने उत्सुकताले पठनलाई सहज एवं उत्प्रेरित गर्छ ।

बिक्रम संवतको असीको दशकको अन्त्यतिरबाट उठान भएको कथामा, तत्कालीन समयमा खासगरी स्वघोषित जातीय कुलीन परिवारमा हुने लैङ्गकि बिभेदको चोटिलो चित्रण गरिएको भेटिन्छ । ९० सालको भुकम्पको पृष्ठभूमिमा तत्कालीन ब्राह्मण समाजमा रहेको लैङ्गकि बिभेदको दर्पण , सोही सेरोफेरोमा हुने बालबिबाह , अनमेल बिबाह , बैबाहिक कुसंस्कार र कुरीतिको धारिलो ब्याख्या पढिरहंदा मलाई आफ्नै हजुरामाले उहाँकै बाल्यकालको भोगाइ सुनाइरहेको अनुभुती भयो । परिस्थिति प्रतिकुल भएमा मानिसको निम्ति घर सुरक्षा नभएर खतरापूर्ण सञ्जाल पनि बन्न सक्नेछन् तथापि आँट र हिम्मत हुनेहरू आफ्नो घर सधैं-सधैं आफैं बनाउनेछन भन्ने कठोर ध्रुवसत्यतालाई पात्रचरित्र मार्फत प्रस्तुत गर्दै आख्यानले उकाली हिड्न थाल्छ ।

लामो संघर्ष पछि प्राप्त खुशी साट्ने मान्छे नहुनु भनेको त खुशी हराउनु पो रहेछ (पृ. ११३) ।जीवन भोगाइ र जीवन संघर्षका अनेकन अवयहरुसँग पौँठेजोरी खेल्दै कलियुगकको पुरुष निर्मित सामाजिक-आर्थिक नियमरुपी बन्धनबाट उन्मुक्त हुन सरल र सहज यात्रा होइन , यसमा कोमलताको आवरणभन्दा विद्रोही चेतको जरुरत पर्छ र आफुले रोजेको साथी पनि त्यस्तै त्यस्तै हुनुपर्छ भन्ने स्पष्ट सन्देश सहित लेखिएका `अद्वैत कला´ , `समयको उडान´ , मृत्युभन्दा भयानक´ आदि शिर्षकमा उपन्यासंंग उडान गर्दा नारी चेत र आवाजको ध्वनि अझ तरंगीत हुन्छ ।

मायामा स्वार्थ हुन्छ भने त्यसलाई श्रीमा-श्रीमतीबीच सीमित राख्नुपर्छ । प्रेमी-प्रेमिकासम्म फैलिन दिनु हुदैन (पृ. १५०) जस्ता तिख्खर हरफहरुले आख्यान पढ्नेहरूलाई सामाजिक मुल्यमान्यता प्रतिको आफ्नो परंपराबादी दृष्टिकोण बदल्न वाध्य बनाउँछ । बिद्रोही चेतमा कलम चलाउने लेखकले कुनैकुनै हरफहरुमा यसरी नारी चेतको उघ्र स्वरूप पनि देखाउनु आख्यानमा कल्पना गरिएको जस्तो सपाट महायुग सृजना गर्न आवस्यक नै लाग्छन् ।

महायुगको उडानमा भेटिने स्त्रीकुचाल एउटा यस्तो पात्र हो जसले स्त्री जातिमा छलकपट , जालझेल , स्वरुप परिवर्तन आदि माध्यमबाट भ्रम सृजना गरिरहन्छ । यो एउटा यस्तो पात्र हो जो हर घरको ढोकामा उभिएको हुन्छ । नामकरणले उक्त पात्र चरितार्थ गर्ने हुनाले अन्त्यमा स्त्रीकुचाललाई मृत्युदण्ड दिइन्छ । यो एक प्रतिकात्मक परिघटना हो जसले लाक्ष्यणिक रुपमा बिभेदकारी युगको अन्त्य गर्दै `बिक्रम´अर्थात् पुरुष होइन `स्त्री संवत्´ को प्रारब्ध संगै महायुगको आरंभ गराएको छ । यस मानेमा हेर्दा , महायुग पढ्ने मात्र कृति नभै एउटा नवचेत युक्त नव युगको शुरुआत हो , आगमन हो र लैङ्गिक बिभेद बिरुद्दको बस्तुगत उठान हो ।

अधिकार मागेर होइन , खोसेर लिनुपर्छ भन्ने राजनीति नारालाई अप्रत्यक्ष कथन मार्फत पाठकमाझ पस्किन खप्पिस लेखकीय परिचय परिचालन गरिसकेकी लेखकले अधिकांश यात्राको रौद्ररसको माध्यमबाट थोरबहुत करुणरस पस्कनु उपन्यासको अर्को पाटो हो ।

स्पष्ट रुपमा दुई भागमा बाँढिएको यो आख्यानले पहिलो भागमा वर्तमान सम्म आइपुगेको विशेषत लैङ्गकि विभेदको चित्रण गर्दै उक्त विभेदबाट मुक्तिको यात्रा आरंभ गर्न पुस्तान्तरण अनिवार्य छ भन्ने स्पष्टीकरण दिएको देखिन्छ । बिष्णुमाया-छाँयादेवी-यक्षिणी-ऋत्विजा सम्मको चारपुस्ते यात्रा गरिरहने पात्रहरुले केवल जैविक पुस्तान्तरण सँगसँगै आफ्नो चेतनाको समेत पुस्तान्तरण गरेको पाइन्छ । यसबाट जकडिएर बसेको सामाजिक कुसंस्कार र कुप्रत्थाको अन्त एकैपटक हुन्न भन्ने सन्देश बोकेर हिड्छ । दोस्रो खण्डमा प्रयोग गरिएको म्याजिकल रियलिज्मको शैली उपन्यास लेखनमा प्रयोग भएको सबैभन्दा उत्कृष्ट लेखन कलाको उदाहरण हो ।

`महायुग स्थापनापछि स्त्रीतन्त्रको स्वार्थ सारा मनुष्य स्त्रीसभ्यताको सिर्जना गानसँगै स्त्रीभूमिमाथि अखण्ड ध्यानमा बसे (पृ. ३४६)´ उपन्यासको अन्तिम वाक्यले स्पष्टता दिएको छ कि महायुग कहिल्यै पनि नारी एकात्मकताको पक्षधर होईन । यसले बस्तुनिष्ठ समान समाजको उद्घोष गर्छ जहाँ जन्मकै आधारमा कसैको चरित्र निर्धारण नहोस् । त्यसकारण , महायुग - एउटा यस्तो स्वर्ण युग , जहाँ मान्छे होइन मानवता बस्छन् , जहाँ लैङ्गकि विभेदको कफन होइन , सेवामूलक स्वादका रेसाबाट बुनिएका शिरफूल ओढ्ने मातृसत्यको बास छ, जहाँ आफ्नो स्वार्थ सिद्दी हेतु बनाइएका प्रकृति बिपरितका आडंबरी काँढेतार होइन , निडर र स्वच्छन्द यात्राको सहयोगी प्रकृति हांसिरहेकोछ ।पात्रपरक आख्यान भएकोले सललल बग्ने कथाका हरेक शिर्षक र उपशिर्षकले बल्छीको काम गर्ने भएकोकारण समयले साथ दिएसम्म एकै बसाइमा घडीका खिल काँटा रोकेर भएपनि आध्योपान्त गरौं गरौं अनुभुति दिलाउने कथाको माला हो - महायुग ।

बुक हिल प्रकाशनद्वारा २०८२ भदौमा बजारमा ल्याइएको यो उपन्यासको बजार मुल्य ६९९ नेपाली रुपैयाँ तोकिएकोछ ।

- २०८२ असोज ०९ , धरान ।